Danieli 2 - Ibayibuli Ingwalaafu

Kamarooro ka Nebukaduneza

¹ Mu mwiiko kukuukhola khabili kwe buyiinga bwa Nebukaduneza, lutweela ni aaba nga waakonile, waabakho ni byeesi aaroora. Kamarooro kano kaaba nga ke kamariiso naabi, waakila kaamutaambisa mu bwoongo bweewe, waalekha khukona liilo ta.

² Kila alakila ari bamulaangile abo babaalakula, ni baalosi, ni babaarusa kamaloko, ni babaali be kamakhula mu bye kamarooro, bari batsye basontsoole umuyiinga bibiwaamba khu marooro ako. Nashiryo bano boosi baatsya beemikha mu moni tsy'omuyiinga.

³ Kila umuyiinga abalomela ari, “Iliwo kamarooro keesi ise naroorire, ne kantsiyembelesile naabi. Ise siinyala naamanya sheesi kamanyisa ta.”

⁴ Kila bano beesi alaanga bamwiilamo bari, “Umuyiinga khali upilewo khabili! Iwe khuboolele ifwe kamarooro koowo, nio nafwe khunyalise khuukhuruumburira iwe sheesi kamanyisa.”

⁵ Ne umuyiinga waabeelamo ari, “Ise naamalile khaale khuukhalawo ndi, inywe muli ni khukhuumboolela ise kamarooro nga ni kaaba, lwanyuma lwayo, muruumbure ni sheesi kamanyisa. Nga simwambooleele ta, kane indekho umuundu abaremakemo bisiintsa, ni tsiintsu tsyeenywe kane batsisambulake.

⁶ Ne ni muba bari inywe mwambooleele ise kamarooro ako nga ni kali, lwanyuma muruumbure sheesi kamanyisa, kane ise imbawe inywe biwaanwa biikali naabi, ni khubarakho biriifwa bye angaaki. Ni nashiryo, ari ni mumboolele ise kamarooro ako nga ni kali, naluundi murumbure sheesi kamanyisa.”

⁷ Kila beelamo umuyiinga kukuukhola khabili nga baloma bari, “Uwe lukoosi, iwe n'ukhuboolele ifwe kamarooro ako nga ni kali, nio ifwe khunyalise khuukuruumburira iwe sheesi kamanyisa.”

⁸ Umuyiinga waabeelamo ari, “Ise naashimanyiile ilala buulayi bubweene indi inywe mulikho mukhakakho khuumala busa inyaanga, khulwekhuuba mwaamanyile muri ise naamalile khuukhalawo indi,

⁹ nga simwambooleele sheesi kamarooro kamanyisa ta, ise intsya khubawa inywe shitaambiso. Inywe mwafukiilisaane khukhuumboolela ise bye bubeeyi, nga mwambaasa muri inabawo shishinashuukhakho. Nyoowa mumboolele ise kamarooro nga ni kali, nio nase imanye indi inywe munyala mwaruumbura sheesi kamanyisa.”

¹⁰ Kila babaandu abe babaamuwa kamakhula abo baamwilamo bari, “Mbaawo umuundu yeesi khu shibala khuno, unyala waaboola sheesi umuyiinga alikho akana ari ifwe khuboole ta. Mbaawo umuyiinga yeesi, ikhaba uwe kamaani aryeena, uwalomakho babaamuwa kamakhula beewe ari bamuboolele shishiindu nga isho ta.

¹¹ Uwe lukoosi, sheesi ulikho ukana uri ifwe khukhole, shili shihangafu naabi. Mbaawo umuundu unyala waashikhola ta, akhali nga ali mutweela khu ba wele. Ne ba wele sibamenya mus'iifwe babaandu ta.”

¹² Khulwe shisheene isho, umuyiinga lirima lyaamuwaamba waakhalala naabi, kila alakila ari beere basaani abo be mu Babulooni, abe babaamuwa niye kamakhula.

¹³ Nashiryo, likaambila lyaarusibwa lye khukhwiira be kamakhula boosi, nga waareerekho ikhaba Danieli ni baashe.

Wele okesanisa Danieli sheesi kamarooro ako kamanyisa

¹⁴ Lwanyuma lwayo Danieli waatsya isi umuraangirisi uwe liiye lililiinda umuyiinga, nga lisina lyeewe bari Ariyoki. Yuno abe niye isi umuyiinga alakiile khukhwiira babaandu abo. Waamukanikhayo ni khukhwitsiililisa khuukali naabi mu byeesi abe alikho aloma.

¹⁵ Waareeba Ariyoki ari, “Shiina kila umuyiinga arusire likaambila lihangafu nga ilyo?” Kila Ariyoki aboolela Danieli nga ni byaba, ni shishiindu shishakila.

¹⁶ Kila Danieli akhakakho naabi afuna buubalaayi khukhwaama isi umuyiinga ari alooseleyo imbuka, nio lwanyuma lwayo niye aboolele umuyiinga sheesi kamarooro ako abe kamanyisa.

¹⁷ Lwanyuma lwa bino, Danieli waatsya ingo waaboolela basheewe, nga nibo Hananiya, Mishayeli, ni Azariya.

¹⁸ Waabalomela ari bali ni khuuloomba isi Wele uwe mwikulu, abawaambile shiisa, abokesanise nibo sheesi kamarooro ako kamanyisa, nio akile balekhe khukhwiiribwira atweela ni Babulooni abe babaawa umuyiinga kamakhula ta.

¹⁹ Ni nashiryo, mu shilo sheene isho, Wele waaruumbura she kamakaanga isho isi Danieli. Kila Danieli asiima naabi Wele uwe mwikulu.

²⁰ Danieli waaruuya Wele nga aloma ari, “Umukasya aruuyibwe biilo ni biilo, khulwekhuuba ali ni kamakhula ni kamaani.

²¹ Niye ali ni buunyala khu biindu bibishuukhashuukha mu shibala byoosi, niye uraawo naluundi waarusawo bayiinga, niye ukaba kamakhula ni khuumanya isi babaandu boosi.

²² Niye uruumbura bibiindu bibiikholikha mu shimoonyo naluundi bibyeebisa, niye waamanya ikhaba isho shishebisa mu shiilima, naluundi buwaanga bwaamwibotokhelela niye.

²³ Wele uwe bakuuka baase, ise ikhuruuya iwe naluundi ikhusiima iwe naabi. Khulwekhuuba iwe wambeele ise kamakhula ni kamaani; nga iwe ukhuwa ifwe sheesi khwakhuloombile iwe, iwe wakhwookesane ifwe sheesi khuli ni khuutsya khuboolela umuyiinga.”

Danieli arumbula kamarooro k'omuyiinga

²⁴ Nashiryo Danieli waatsya isi Ariyoki, nga yuno niye isi umuyiinga abe areerekho ari eere abo babaawa umuyiinga kamakhula. Danieli waalomela Ariyoki ari, “Ukheera basaani abo ta. Akhali imbile ise isi umuyiinga, intsye imuruumburire kamakhulu kakaali mu marooro keewe.”

²⁵ Ariyoki waayila Danieli mu khaangu naabi isi umuyiinga Nebukaduneza, waalomela umuyiinga ari, “Umuyiinga, khukhwaama mu babowe babaama i Yuda, ise naanyoolilemo umuundu unyala wakhuruumburira iwe kamarooro koowo.”

²⁶ Kila umuyiinga areeba Danieli, abe isi batwiikha lisina liliindi bari Beliteshaza ari, “Iwe unyala wamboolela ise nga kamarooro kaase ni kaaba, naluundi wakaruumbura sheesi kamanyisa?”

²⁷ Danieli welamo umuyiinga ari, “Umuyiinga, mbaawo uyo ulakula, namwe urusa kamaloko, namwe uwe kamakhula mu bye kamarooro, unyala wakhuboolela iwe shishiindu isho taawe.

²⁸ Ne akhali iliwo Wele mwikulu uruumbura bye kamakaanga. Uwe lukoosi, niye wakhubooleele iwe, bibiindu bibikhaakholikhe mu moni. Kamarooro keesi iwe waroorire ni byeesi iwe waboone nga waakonile aasi nibyo bino:

²⁹ Uwe lukoosi, iwe ni waba nga waakonile aasi, waroora khu biindu bibikhaakholikhe mu miiko kikiitsa mu moni. Ni Wele uruumbura bye kamakaanga waakhunyalisa iwe khuumanya ibyo bibiitsya khukholikha mu miiko kye mu moni.

³⁰ Ne ise khu bwase, nafunile khuruumbulibwa khwe she kamakaanga shino, sishili bari khulwekhuuba ise niye ufuura babaandu boosi kamakhula ta. Akhali indi nio shinyalise iwe umuyiinga umanye kamakhulu ke kamarooro koowo, naluundi umanye ni bibyambaaso bibiili mu murwe kwoowo.

³¹ “Uwe lukoosi, mu marooro koowo, iwe wabona shibuumbe she kamaani nga shakhwimile iwe ibweeni woowo. Shibuumbe shino shaba nga shili she buwaanga bukali naabi, abe shakhwimikhile iwe ibweeni woowo, naluundi nga khushilolakho shiriisa naabi.

³² Kumurwe kwe shibuumbe isho abe kuli kwe izaabu yonyene busa, nga shiifuba ni kamakhono kaasho kali k'efeetsa, nga inda ni kamaraango bili bya buroonzi.

³³ Bikele byasho abe bili bye shiibya, ne bikhaandakilo byasho abe bilimo alala shiibya, ahandi liloba lye khubuumba tsinyuungu.

³⁴ Iwe ni waba nga uli khuushimenielesa, libaale lye kamaani lyakhoongokha lyonyene busa khukhwaama khu liindi, nga mbaawo uliwaambakho ta, lyaakhupa bikhaandakilo byatsana abe bibiilimo biibya, nga baatubaasilemo ni liloba lye khubuumba tsiinyuungu, lyaabiminiangulaka.

³⁵ Khaangukho, biibya, ni liloba lye khubuumba tsinyuungu, ni buroonzi, n'ifeetsa, n'izaabu byoosi byabulungukhaka, byekela nga lifukhulu liliiba lye mu shifwo mweesi bawuulila biilyo mu muumu. Imbewo yaliwuutsa lyoosi lyaatsya, nga mbaawo ni khakhaarama ikhaba khafwiiti khari ta. Ne libaale ilyo lilyaminiangula shibuumbe isho, lyekelamo lukoongo lwe kamaani lulubiimba shibala shoosi.

³⁶ “Kamarooro ako kaaba karyo. Ni nashiryo uwe lukoosi, khulwe kamaani ka Wele, kane ise ari ikhusontsoole iwe sheesi kamanyisa.

³⁷ Uwe lukoosi, iwe uli uwe angaaki naabi mu bayiinga be shibala shoosi. Wele uwe mwikulu niye uwakhwikesa iwe umuyiinga, waakhuwa kamaani, ni bunyala, ni shiriifwa.

³⁸ Waakhwikesa iwe umuwuli uwe babaandu boosi khu shibala khuno, nga uwula ni bisolo ni binywiinywi byoosi. Iwe niye uuli nga kumurwe kwe zaabu ukwo, kweesi iwe wabona.

³⁹ Lwanyuma lwe buyiinga bwoowo khuururawo, ikhaabewo buyiinga bubuundi, ne nga sibuli bwe kamaani nga bubwoowo ta. Lwanyuma lw'oobwo nabwo, ibewo bubuundi, nga buno buli bwa buroonzi, buwule shibala shoosi.

⁴⁰ Lwanyuma indi ikhaabewo buyiinga bubuukhola khane, nga buli busa nga shiibya. Ni musaambo niyo indweela nga shiibya ni shiminiangula buli shishiindu shoosi, buyiinga ubwo bukhaaminiangule buyiinga bubuuramire bwoosi.

⁴¹ Naluundi iwe wabona nga bikele ni tsintsala tsye khu bikele tsili tsye liloba lye khuubuumba tsinyuungu, nga mulimo ni shiibya. Shino shookesanisa shiri buyiinga ubwo bukhekhalakhalanemo. Ne shitweela busa bukhaabekho ni kamaani nga ke shiibya, khulwekhuuba iwe wabona nga mulimo ni shiibya nasho.

⁴² Tsintsala tsye bikele abe tsili tsye shiibya nga mulimo ni liloba lye khubuumba tsinyuungu, shimanyisa shiri buyiinga ubwo alala bukhaabe ni kamaani, ne ahandi bukhaabe nga sibulimo kamaani ta.

⁴³ Umuyiinga, iwe weeloosela waabona nga shiibya shaatubaasibwile ni liloba lye khubuumba tsinyuungu. Isho shimanyisa shiri baawuli be buyiinga bubuukhali butweela ta, bakhaakhakekho khuuyila bakhasi khukhwaama mu buyiinga bubuukhali butweela ta. Ne shino sishikhaabareerere butweela ta, nga n'ubona shiibya sishinyala shaatubaasibwa ni liloba lye khubuumba tsinyuungu ta.

⁴⁴ Mu mbuka iye bayiinga abo, Wele uwabuumba likulu, akhaarewo buyiinga bweesi bakhanyala boonakisa ta. Mbaawo buyiinga bubuundi bubuulifuura buyiinga ubwo mu busoolo ta, naluundi nibwo bukhaafuure buyiinga buburamire bwoosi, nibwo bubewo biilo ni biilo.

⁴⁵ Shibe busa musaambo niyo indweela, nga iwe ni wabona libaale likhoongokha lyonyene busa khukhwaama khu liindi nga mbaawo uliwaambilekho ta, lyaaminiaangula shiibya, buroonzi, liloba lye khubuumba tsinyuungu, n'ifeetsa, n'izaabu. Umuyiinga, Wele uwe angaaki wakhunyalisiile iwe khuumanya bibiindu bibikhaabewo lwanyuma lwayo. Ise naakhubooleele iwe nga kamarooro ni kaaba, naluundi ise naamalile khuukhuruumburira iwe sha ŋali sheesi kamanyisa.”

Umuyiinga alooselakho Danieli ni basheewe bukhulu

⁴⁶ Lwanyuma lwa bino, umuyiinga Nebukaduneza weenamisa kumurwe aasi waatiila khwiiloba, weesamo Danieli lukoosi. Kila alakila ari tsisaayilo ni biiwaanwa biwaanibweyo isi Danieli.

⁴⁷ Umuyiinga waalomela Danieli ari, “Ilala, Wele woowo ali niye Wele uwe angaaki naabi, naluundi ali Umukasya uwe bayiinga, nga niye ali uruumbura bye kamakaanga. Khulwekhuuba iwe waanyalisile khuuruumbura she kamakaanga she kamarooro.”

⁴⁸ Kila umuyiinga awa Danieli shifwo she buukhulu bwe angaaki naabi mu buyiinga ubwo, atweela ni biwaanwa, naluundi waamwikesa niye khuuba umuwuli uwe shisiintsa shitweela she Babulooni. Niye wekela umuraangirisi uwe babaandu mu buyiinga ubwo bwoosi, babaawa umuyiinga kamakhula.

⁴⁹ Danieli lwanyuma waakanikha n'umuyiinga, waamuloomba waarawo Shaduraka, ni Meshaki, ni Abedinego khuuba nga nibo babaawula shisiintsa shitweela sha Babulooni. Ne Danieli niye waarama mu lubili lw'omuyiinga.