LUKI 22 - DEƲE NIINƐI

Ziizɛ maa‐ʋuɛ‐loo ʋai

¹ Kpoolo‐lɛʋɛ‐mii wuu‐ɣaa ʋai nii ta tili ga teve‐maazu wui, kaa ziɛgi ɣɛni sa lɔtɔsu.

² Tei tɔwɔ laa‐ʋaale gwalaitiɛ ƃɔga tɔ‐dɛɛ ɣala‐mɔitiɛ te ɣɛni luozu numaitiɛ va, te ɣɛni pele ɣaa ziɛzu ga te Ziizɛ vaa.

Dudia ʋaani bu ga é wulo ga Ziizɛ wɔwɔ wulu wɔɔ

³ Seeta wɔ ge vili sa Dudia ɣigi zu, nii tɔ tili ga Asikaalia é ga kala dopo puugɔ kai felegɔitiɛ te ɣila.

⁴ Dudia liini é zu vɛɛ ga laa‐ʋaale gwalaitiɛ ta Gala‐feli wɔta walai maa‐ƃɛɛ veaitiɛ ga velei ɔ́ wulo la ga Ziizɛ wɔwɔ wulu wɔɔ é zee la te ya.

⁵ Natiɛ wɔ te wuu zu nɛɛni te kpɛtɛ sa ga te naʋolo ʋe zéea.

⁶ Na ma é yee zeini bu yíɛ sa pele ɣaa ziɛ ga kpɔ ge mɛ lɛ ɣɛ na é Ziizɛ yee la te ya.

Ziizɛ ɣaʋele ƃɛtɛni ga é teʋe‐maazu wui mamii ŋɛnigi mi

⁷ Kpoolo‐lɛʋɛ‐mii wui ziitini sa. Na ɣa ga nii teve‐maazu wui mavaala zuwui ɔ́ wulo su ga zalaɣa.

⁸ Na ma Ziizɛ Pite leveni ta Jɔ̃ yíɛ ɣɛ te ma, “A li wo teve‐maazu wui mamii ŋɛnigi ɣavele ƃɛtɛ de ʋaa ma ga de mi.”

⁹ Natiɛ te ɣɛ ma, “Minɛ ɣa è wõini gé kavele ƃɛtɛ na?”

¹⁰ É ɣɛ te ma, “A wɛlɛ! Wa lɛɛ na Yɛlusulɛɛ lai zu, wa zunu ta wa wũi ziɛ liɣi zéea yíɛ lii la. A vile pulu wo lɛ pɛlɛi nii wu yá lɛ bu.

¹¹ Na ɣa ɣɛɛ na a bo pɛlɛ wũda nui ma wo ɣɛ ma, ‘Kala‐mɔi ɣa bosu yíɛ ɣɛ è ma, Mine ɣa wɛ̃ɛ lumui na vɛ nà kala dopoitiɛ te vaazu vɛɛzu bà gá tiɛ gé teve‐maazu wui malaa‐miigi wo na?’

¹² Wa na wo na ma, towaa ná maazuvɛ lumu walai lɛ ga wiɛ sɔɔlai ɣaa wooligɛi na. Ná ɣa wa ná ɣavele ƃɛtɛ.”

¹³ Te liini sa te wɛlɛ faitiɛ va è ɣɛ velei Ziizɛ boni la te ma. Ta wɔ te teve‐maazu wui mamii ŋɛnigi ʋaa ɣavele ƃɛtɛni sa.

Zɛʋu‐ʋee mii ŋɛnigi

¹⁴ Tei sa siɛgi ziitini, Ziizɛ na keelaitiɛ te vɛɛni ba ta tiɛni tiɛ laa mi.

¹⁵ Ziizɛ ɣɛ te ma, “Gè wõi ɣɛɛ ga ƃɔɔƃɔɔ su ga a da wani de teve‐maazu wui nii malaa‐miigi wo gɔ̀ teɣa ɣɛ laa nɔwɔ wosu.

¹⁶ Gè bo wiɛ, gɛ̀ lɛ sa wɔnɔ ta mia é yɛsu su ʋaitiɛ te leve ma Gala na masadai zu.”

¹⁷ É kpoale ŋɛnii ziɣini sa. Tei é mama feeni Gala bɛ é ɣɛni tea, “A nii zo wo su ŋɛnii ɣaa wɛɛ ɣii vɛ.

¹⁸ Gè bo wiɛ, é ziɣi zai ŋɛ ni ma é li ga tuo gɛ̀ lɛ ŋasa yai mayiɛi ta ƃoalea é yɛsu Gala na masadai va.”

¹⁹ É zɛba wɔnɔ é kpoolo‐ʋɔi ziɣi. Tei sa é mama feeni Gala bɛ, é su ɣale‐ɣaleni é fe te ya yíɛ ɣɛ tea, “Màlɔtɔi ɣaa, [feeai wo ʋaa ma. A nii ɣɛ dàa ɣigi‐yɛ faa ma wo ɣa.”

²⁰ Pele zii ɣilagi nɔ zu é kpoale ŋɛnii ziɣini ƃalaa pɛ kpɔkɔ laa‐mii‐bo fai wuloai ma sa ba yíɛ ɣɛ tea, “Nii é kpoale ŋɛnii zu towa é ga deʋe niinɛi màŋamai daa nii puai wo ʋaa ma.]

²¹ Kɛ̀ a wɛlɛ! Nui é wulozu ga kɔ̀wɔ wulu wɔɔ gá tɔ gá laa miizu.

²² Toku ge zei ga nu ƃuse lui ɣa li nɔ è ɣɛ velei deʋeai la. Kɛ̀ kpalo velivɛ nui nii ma yá wulo ga kɔ́wɔ wulu wɔɔ!”

²³ Ziizɛ na kala dopoitiɛ te vɛɛni sa ga ɣiini gaa zaɣa kɛɛ ga ƃɛ ɣa é vaazu nii ɣɛɛzu.

Daazai é ʋile nu walai ʋa

²⁴ Daaza looni kala dopoitiɛ zaama ga ƃɛ ɣa a ɣɛ te zaama ga nu wala é leve baa pɛ ba.

²⁵ Ziizɛ ɣɛni te ma, “Zii ƃalaagitiɛ ta ɣalasogitiɛ ta nu walala ɣɛ te maazu. Niitiɛ wɔnɔ gaa‐ƃaa te ya te maazu ta te lili ga faa‐nɛɛ‐ɣɛɛ vea.

²⁶ Kɛ̀ ɛ́ lɛ ŋɛ na ga wiɛ. To mu pagɛ zɔi tevegɛi wo pɛ wo va maʋaa wulo è ɣɛ wo pɛ wo leɣe. Na ɣa ɣɛɛ na nii é ga wo malo‐tuoi maʋaa wulo è ɣɛ mɔɔlɛ‐wo nu.

²⁷ Toku ge zei ga ƃɛ ɣa bɔɔlɔi é leve bɔɔ va? ?Nui é daa‐miigi wosu ƃaa nui é daa‐mii ŋɛni mayekegi ɣɛɛzu nà ve? ?Kɛ̀bɛ nii ve é daa‐miigi wosu, kɛlɛi? Tɔwɔ màʋaa wulovɛ wo zaama è ɣɛ nui é daa‐mii ŋɛnii mayeke kɛɛzu.

²⁸ Wa ɣa wo yɛga bà é yɛsu kɔ̃ɔ‐kɔ̃ɔgitiɛ tiɛ wo gàazu.

²⁹ È ɣɛ velei nɔ kèea é masadai ʋeea la zèea, vele nɔ na gè yee ƃakosu la wo va

³⁰ kɛɛ ʋaa ma a diɛ laa mi da wani nà masadai zu. Na ɣa ɣɛɛ na wa zei masa kpɔkpɔgitiɛ ɣa wiɛ Yezɔi nu zuwu zei‐zu puugɔ kai felegɔitiɛ ta ʋaa‐wo gaa leve.”

Pite zakpe fai máʋaa ma, Ziizɛ zɛni ná luo é bo

³¹ Ziizɛ ɣɛni Pite ma, “Saimɔ, Saimɔ, wɛlɛ! Seeta é ná maa ʋelia ga é wo ɣaa ʋɛ è ɣɛ mɔlɔ.

³² Kɛ̀ gè Gala felia è maʋaa ma ga è mɛ lɛ ɣale ná wu. Yà gale na ma wulu, kɛ́ è vaitiɛ te lo kpãa.”

³³ Pite ɣɛ ma, “Màliɣii, kàvele ƃɛtɛvɛ ga da ya te de vili kpidi vɛlɛ wu te de vaa.”

³⁴ Ziizɛ ɣɛ ma, “Gè bo yìɛ, Pite, tɛɛ zine lɛ zaa dɛ wɔkwɛlɛga é yɛsu è zakpe ma ná zei‐zu ɣɛ sava ga ɛ̀ lɛ kẁɛ̃ni.”

Naʋolo‐wuu ʋɛbɛ, sɔɔla‐wuu ʋɛbɛ é ʋɛɛ boa zɔkpɔ ʋa

³⁵ Ziizɛ ɣɛni ná kala dopoitiɛ ma, “Tei gè wo leveni naʋolo‐wuu vɛbɛ faa lɛ ŋɛni wo va ɔ́ nɔ ɣɛ ga sɔɔla‐wuu vɛbɛ ɔɔ savala.? Na ma ŋɛni ta nɛpɛ mavala ge looni wo ma?” Te ɣɛ ma, “Ŋɛni ta nɛpɛ mavala gɛ lɛ looni gé ma.”

³⁶ É ɣɛ te ma, “Ƃe ba nui naʋolo‐wuu vɛbɛ ge zéea, manui siɣi sa. Vele nɔ na é la ga sɔɔla‐wuu vɛbɛ. Nui wɔgi boa zɔkpɔ lɛ zéea, pagɛ é ná ʋɛɛgi zɔ̃wɔ wulo é ta ɣeea ga mazɔ̃wɔi.

³⁷ Gè bo wiɛ, kɛni Gala kɔlɔi laa woi nii ɣa leve ma nà ŋeteai zu. Na ɣa ga nii é bosu yíɛ ɣɛ tea, ‘Te siɣini ga tɔ‐kãla‐ŋala beaitiɛ te ta.’ Su‐wulo‐zu ɣa ga fai ponɛi é vile bà towaa leve ma.”

³⁸ Te ɣɛ ma, “Wɛlɛ, gé maliɣii, boa zɔkpɔ felegɔ ɣaa.” É ɣɛ te ma, “Na ɣa kulo‐ɣɛɛ wo.”

Ziizɛ Gala felini

³⁹ Tei Ziizɛ wuloni teve‐maazu wui ɣaazuvɛ, é liini é lɛ Aale ɣizii ma è ɣɛ velei nɔ wɔlɔ ɔ́ lia kɛɛ la. Ná kala dopoitiɛ te vileni pulu.

⁴⁰ Tei é vaani ná vɛ, é ɣɛni te ma, “A Gala feli ga tɛ‐ga mɛ lɛ wo ga wiɛ.”

⁴¹ É zɛba do é zu wulo te va é li vɛ zɛligoi nu yee‐zu wɔti ɔ́ ziiti na. É vile ŋibia é Gala feli

⁴² yíɛ ɣɛ tea, “Kèea, ani daavɛ ga è yii, fai nii wudɛ ẁũ maazu. Na ƃalaa ɣɛɛve ɛ́ lɛ ga zìi‐mai ɣɛ, kɛ̀ nii é ga è yii‐mai pagɛ na ɣɛ.” [

⁴³ Na ɣɛɛzu Gala ta ɣeela ta wulo sa gáazu yíɛ sú ƃaa.

⁴⁴ Tei tɔwɔ zii‐zɛlɛ ge ɣɛni má, é Gala felini ƃɔɔ ga kpaanaga. Nà ɣa ɣɛɛ na fɔdɔi é wuloni má é ɣɛni ga ŋama ƃakpa ʋaa ɣavele yíɛ yii yíɛ vile zuwãvɛ pai‐pai.]

⁴⁵ Tei é wu ziɣini Gala‐feli‐zuvɛ, é vaani é wɛlɛ ná kala dopoitiɛ va tiɛ ŋii, te maa wõiyai.

⁴⁶ É ɣɛni te ma, “Tɔ ɣɛ le wo ŋiizu? A wu ziɣi wo Gala feli kɛɛ ʋaa ma tɛ‐ga mɛ lɛ wo ga wiɛ.”

Ziizɛ zo fai

⁴⁷ É yɛni ƃɔɔ nɔ ƃɔɛzu, kpɔ gwala va. Na ɣa ɣɛɛ na zunui tɔ tili ga Dudia é ga kala dopo puugɔ kai felegɔitiɛ te ɣila é ɣɛni pele wulozu ga tiɛ. É lɔtɔni Ziizɛ va ga é laa vɛɛ komagi va.

⁴⁸ Kɛ̀ Ziizɛ ɣɛni ma,“? Dudia, è wulo ga nu ƃuse lui wɔwɔ wulu wɔɔ ga laa‐vɛɛ koma ba?”

⁴⁹ Niitiɛ te ɣɛni koba, tei te wɛlɛni na va ga zɔi é vaazu ɣɛɛzu na wulu, te ɣɛni ma,“? Gé maliɣii, gé wɔ te wɔ ga boa zɔkpɔ?”

⁵⁰ Te ɣila ge boa vili sa laa‐ʋaale gwalaitiɛ te mawũgi na duoi ma é zee‐za‐su wui leve ba.

⁵¹ Kɛ̀ Ziizɛ ɣɛni tea, “A mɛ lɛ sa nii ta ɣɛ!” É zɛba do sa é ʋowũ gui va é balo.

⁵² Laa‐ʋaale gwalaitiɛ ƃɔga Gala‐feli wɔta walai maa‐ƃɛɛ veaitiɛ é vɛɛ zuu wũgitiɛ va, na ɣa ga niitiɛ te vaani ga te laa lɛ Ziizɛ wu, Ziizɛ ɣɛni te ma,“? Wo wuloa wo va è ɣɛ wa wɔɔzu wũmɔ nu wɔ, boa zɔkpɔa te wo ya é vɛɛ kpɔɔlɔ kpua va?

⁵³ Tei a da wani de ɣɛni Gala‐feli wɔta walai wu ga folo nɛpɛ, wɛ lɛ yee vɛɛni mà. Kɛ̀ wa ziɛgi ɣaa, é ga kpidi ɣaa‐ƃai wulo ziɛgi.”

Pite Ziizɛ maʋaa zakpeni

⁵⁴ Te Ziizɛ zo sa te wulo la ná va te vaa la laa‐ʋaale gwalaitiɛ te mawũgi na pɛlɛi wu. Pite vile te wulu, tɔwɔ lɛ ŋɛni laƃani te va.

⁵⁵ Tei te ŋabu looni zaama‐zuvɛ siɣigi ʋaa va te zei ŋada ɣila, Pite zeini te zaama.

⁵⁶ Kɛ̀ ŋaza nu loma ta wɛlɛni ba yíɛ zei ŋabu‐zogi ma. É ɣaazu ƃako ba é ɣɛ tea, “Zunui nii ɣɛni Ziizɛ va ƃalaa pɛ.”

⁵⁷ Kɛ̀ Pite sakpeni yíɛ ɣɛ tea, “Ŋàza nu, gɛ̀ lɛ kwɛ̃ni.”

⁵⁸ Na ta wolo kɛ wɔnɔ nui ta ƃɔnɔ ge pɛtɛ é ɣɛ ma, “Yà ga te ɣila yà ƃalaa.” Kɛ̀ Pite ɣɛ ma, “Zùnu, gɛ̀ lɛ ga te ta.”

⁵⁹ Tei na ta wolo kɛɛni kɔnɔ ga ɔ́ zoo é ɣɛ ga ɣalava ɣila, nui ta ƃɔnɔ ge ɣatani boga va yíɛ ɣɛ tea, “Ƃɔɔƃɔɔ su zunui nii ɣɛni ba tɔ ƃalaa, ƃɔvɛlaale tɔ ga Geealali nu.”

⁶⁰ Kɛ̀ Pite ɣɛni ma, “Zùnu, nii è bosu gɛ̀ lɛ kwɛ̃ni.” É yɛni dɛ ƃɔɔ nɔ ƃɔɛzu, tɛɛ zinɛi wɔkwɛlɛ ga maa ʋilea.

⁶¹ Na ɣa ɣɛɛ na de maliɣii lite é wɛlɛ Pite va. Pite ɣi ge loo sa woi na zu de maliɣii boni yíɛ ɣɛ ma, “Tɛɛ zinɛ ɔ́ vɛɛ wɔkwɛlɛsu zaa, yà màʋaa zakpe ná zei‐zu ɣɛ sava.”

⁶² Pite wulo sa é kpee loo ƃɔɔ ga gaa wãlaa.

Te ŋɛɛ wuloni Ziizɛ zu te dowa

⁶³ Numaitiɛ te yee ɣɛni Ziizɛ va te ŋɛɛ wuloni su te dowa.

⁶⁴ Te gaazu ɣilini ƃalaa wɔnɔ te ɣɛ ma, “Fai nii wo! Ƃɛ ɣa é è lowaa?”

⁶⁵ Te faa lamaa woni sa ga da tiɛ laa lo ba.

Ziizɛ ɣɛi ma faa‐wo‐bo kpɔgi laa wu

⁶⁶ Tei gela boni, zuu wũgitiɛ, laa‐ʋaale gwalaitiɛ é vɛɛ tɔ‐dɛɛ ɣala‐mɔitiɛ va te ɣaa lɛɛni ba ŋada ɣila. Te Ziizɛ ziɣini sa te lii la ta ʋaa‐wo‐bo kpɔgi zu. Te ɣɛni ma,

⁶⁷ “Ani yà ɣa è ga nui Gala zee ƃakogɛi ba ga masagi, na ɣa ga Kolai, bo gé ma.” Kɛ̀ Ziizɛ ɣɛni te ma, “Ani gà bo na wo ma, wɛ lɛ siɣia ga gaama.

⁶⁸ Na wuloa ba ani gà gaa‐zaɣa‐kɛɛ vili na wo ma, wɛ lɛ gaa wotega.

⁶⁹ Tɔwɔ é ziɣi zaa ma é li ga tuo, wa wɛlɛ nu ƃuse lui va zeini ga Gala zee za‐su vele, na ɣa ga Gala na gaa‐ƃaa yee.”

⁷⁰ Te ɣɛ Ziizɛ ma,“? Yà ɣa mu è ga Gala dui?” É ɣɛ te ma, “Wa bosu ga gà le.”

⁷¹ Te ɣɛ sa tea, “Seele woo zɛƃɛ ƃɔnɔ ka sa maƃala a de ma? É wuloa dá, da ƃɔɔ de mɛni.”