LUKI 1 - DEƲE NIINƐI

Tuo‐ʋaa‐wogi

¹ Nu lamaa te siɣia ga wutii ga faitiɛ te ɣɛɛ gé zaama te te ɣaa lɛ ba te kavele zu wulo.

² Niitiɛ nɔ gé te mɛnini taitiɛ la te ɣaazu lɔɔni su é ziɣi tɔɔ‐zei ʋolo ma te maɣeela woi wo towa numai niitiɛ te ponɛni.

³ Na ma, yài è ga nu walai Tiiyafɛlɛ, tei tɔwɔ gè wɛlɛɛ wɔlɔ maʋai zu va ƃɔɔ sɛ‐sɛ, tɔ gàazu ga faa vagɔ ga gè maʋai ziɣi ƃɔɔ dá gè ponɛ è wɔ.

⁴ Gà nii ɣɛɛzu kɛɛ ʋaa ma è gaamai wɛ̃ɛ é vile fai niitiɛ va te kavele zu wuloa yìɛ.

Bataize‐ɣɛɛ Jɔ̃ ɣaa ʋai wo fai

⁵ Yudiiya ɣalasogi Yɛloo na yɛminigi zu, laa‐ʋaalegi ta ɣɛni na dáa ga Zɛkɛlɔiya é ga Abija wuwui zu nui ta. Ŋázai ɣɛni ga laa‐ʋaale nu zuwui ta, na ɣa ga Eelɔ̃ nu zuwui. Dáa ɣɛni ga Ɛleezebɛ.

⁶ Te felegɔ pɛ ta ŋázai te ɣɛni ga tele‐bo tuo‐wo bea Gala gaazu. Te ɣɛni ziɛzu ga de maliɣii Gala na tɔgitiɛ ɣaazɔ tiɛ ziɛ ga tɔgi zu ʋai ɣaazɔ kawɔ‐zu ʋaa nɛpɛ gɛ lɛ ŋɛni maʋaa va te ya.

⁷ Duu ʋaa lɛ ŋɛni te va. Ƃɔvɛlaale Ɛleezebɛ ɣɛni ga kubu‐ʋɔɔ ŋaza nu. Na ɣa ɣɛɛ na te felegɔ pɛ te wɔlɔ zaɣagɛi ɣɛ sa.

⁸ Zɛkɛlɔiya ɣɛni sa laa‐ʋaale tii ɣɛɛzu Gala gaazu siɛgi zu malii‐ɣɛɛ ʋai ziitini la te ma tai te ɣɛni ta dɔ wuwui zu.

⁹ È ɣɛ velei é ɣɛni la ga laa‐ʋaale kuwui zu veaitiɛ yaa ʋaa, te kɛɛni ga kpɔzɔ‐loo vele ga te wɛlɛ na va ga nui yá lɛ de maliɣii ʋeli wɔta walai wu ga é gulu mala kũ‐nɛɛ‐nɛɛ gala na. Zɛkɛlɔiya wɔ ka é soni.

¹⁰ Kɛ́i ma sa gulu mala kũ‐nɛɛ‐nɛɛgi ɣalazu, nui ɣaazɔ ɣɛni Gala felizu ŋeteavɛ vele.

¹¹ Nà ɣɛɛzu de maliɣii na keelai ta yíɛ wulo Zɛkɛlɔiya ɣaazu. Keelai nii ɣɛni loni ga nu yee za‐su vele Gala zeke‐kɛɛ vanagi ʋaa va. Na ɣa ga panagi nii tɔ gulu mala kũ‐nɛɛ‐nɛɛgi ɣala ga.

¹² Tei Zɛkɛlɔiya wɛlɛni Gala ta ɣeelai va, zíi dowani duo vili sa zíi zu.

¹³ Kɛ̀ Gala ta ɣeelai ɣɛni ma, “Zɛkɛlɔiya, mɛ lɛ luo. Toku ge zei ga Gala ge yà ʋeli woi mɛniga. È ŋazai Ɛleezebɛ wɔ ka sa vaazu zunu luu ɣaazu. Yà daa zei ga Jɔ̃.

¹⁴ È wuu zu ɣa nɛɛ yìɛ kuu‐zu‐nɛɛ wulo. Nu lamaa ɣa ɣɛ ku‐zu‐nɛɛ wulozu ga tei te kaa.

¹⁵ Ƃɔvɛlaale towaa ɣɛ ga nu wala de maliɣii va. Tɔwɔ ɛ́ lɛ ŋasa vai mayiɛi ƃoalea ɔ́ nɔ ɣɛ ga dɔɔ ta nɛpɛ. Zíi laa ɣa ʋe ga Gala baa ŋinɛgi é ziɣi ʋɔlɔ ƃalaa kaa ʋoloi ma.

¹⁶ Towaa kɛ Yezɔi veaitiɛ lamaa te wote te va de maliɣii wɔ nii é ga ta Ɣalagi.

¹⁷ Towaa ɣɛ de maliɣii yee luo Yiilaija na ki‐gaa‐ziɛi ɣavelei zu ta ná gaa‐ƃai ga é duu keeaitiɛ yii wote te leaitiɛ wɔ vele, niitiɛ te ga goo‐mɛni tala vea é natiɛ yii wote tele‐bo beaitiɛ ta ɣele‐ɣelegi wɔ vele. Towaa nii ɣɛ ga é de maliɣii na numaitiɛ ɣɛ ga numaitiɛ te ɣavele ƃɛtɛi máʋaa ma.”

¹⁸ Zɛkɛlɔiya ɣɛ sa Gala ta ɣeelai ma, “Gà nii wɛ̃ɛ ɣɛ le? Ƃɔvɛlaale gà ga kawɔlɔ, ŋàzai wɔ pɔlɔ zaɣagɛi.”

¹⁹ Gala ta ɣeelai goi ɣaa woteni é ɣɛ ma, “Nà ɣa gè ga Geeƃɔlɔ, nài gè loni Gala gaazu. Tèvegɛ ga gè ƃɔɛ è wɔ gè woo niinɛ vagɔi nii wo yìɛ.

²⁰ Wɛlɛ! Yà ɣɛ ga mumu ɛ̀ lɛ zooga ɔ̀ ƃɔɛ é yɛsu fai niitiɛ te leve ma, ƃɔvɛlaale ɛ̀ lɛ gòitiɛ ziɣini ga gaama te vaazu levezu ma te mawui ma.”

²¹ Tɔwɔ numaitiɛ te ɣɛni Zɛkɛlɔiya maa kpowũsu, débi fai Gala‐feli wɔta walai wu piligɛi ɣɛ te ma ga ki‐gaa‐ziɛ.

²² Tei é wuloni, ɛ́ lɛ ŋɛni zoosu ɔ́ ƃɔɛ te wɔ. Te gaa ɣaani sa ga ŋada ta wua gáazu Gala‐feli wɔta walai wu. Tɔwɔ é ƃɔɛni te wɔ ga yee ƃeɣa é yɛ sa mumudai zu.

²³ Tei sa ná dɔ wutii‐ɣɛɛ ʋai ƃeani, é liini wɔ taa zu.

²⁴ Tei nà wuu felegɔi leveni, ŋázai Ɛleezebɛ ko siɣini. É loowuni ɣalo dooluo yee wu yíɛ ɣɛ tea,

²⁵ “Nii ɣavele ʋai ɣa de maliɣii kɛɛ bɛ̀ siɛgi nii zu ga é daa‐wo siɣi bà numaa zaama.”

Ziizɛ ɣaa ʋai wo fai

²⁶ Gala ge ná keelai Geeƃɔlɔ leveni ɣalogi dɔzita kelei zu tai nii zu é Geealali yui zu dáa ga Nazɔi.

²⁷ É teveni kpea niinɛgi nii wɔ ɛ́ lɛ ŋɛni zunu ʋaa wɛ̃ni é ga zunui nii ná tabolo wɛ̃ɛ daa ɣɛ ga Zoosɛ. Zoosɛ ɣɛni ga Deeve vɛlɛi wu nu zuwui ta. Kpea niinɛgi wɔ dáa ɣɛni ga Meele.

²⁸ Gala ta ɣeelai vaani Meele wɔ é ɣɛ ma, “Yà na‐ee, yài è ga Gala zii‐ma nu, de maliɣii ɣa è woba.”

²⁹ Kɛ̀ woi nii kɛɛni zíi dowa ga kpakpaa yíɛ ɣi gaa ziɛ ma ga wuu zu vele ga zɔi yá ɣɛ ga daali‐mai nii mazii.

³⁰ Gala ta ɣeelai wɔ ge ɣɛni ma, “Meele, mɛ lɛ luo. Toku ge zei ga Gala ge è vɛtɛga ga yii‐ma.

³¹ Wɛlɛ! Yà vaazu ko siɣizu è zunu luu ɣa. Yà dáa zei ga Ziizɛ.

³² Towaa ɣɛ ga nu wala. Na ɣa ɣɛɛ na ta tíli ga Galagi nii é ŋɛni pɛ maazu dúi. De maliɣii Gala ka sei máma gwɔlɔ Deeve na masa kpɔkpɔgi ɣa.

³³ Towaa Yeekɔ vɛlɛi maazu ʋaa wo wɔlɔ‐wɔlɔ ta wɔlɔ‐wɔlɔ. Ná masadai maʋaa wɛ̃ɛ gɛ lɛ ɣɛɛ ba.”

³⁴ Meele ɣɛni sa Gala ta ɣeelai ma, “Nii ɣa ɣɛ ɣɛ le, nà wɔ gɛ̀ lɛ dɛ zunu ʋaa va?”

³⁵ Gala ta ɣeelai ɣɛ sa ma, “Gala baa ŋinɛgi ɣa va è wɔ. Na ɣa ɣɛɛ na Galagi tevegɛi ŋɛni pɛ ba ná gaa‐ƃai maa niinigi ɣa ziɛ è maazu. Na ma lopoi yà ka ta tíli ga nui kuloai su leelaa Gala faa ma é ga Gala dui.

³⁶ Wɛlɛ! È ɣaa yɔ̃wɔi Ɛleezebɛ nii pɔlɔ zaɣagɛi é duu wo siɣia. Ɣalogi nii ɣa é ga ná kogi maɣalogi dɔzita kelei. Towa wɔlɔ te tilisu ga kubu‐ʋɔɔ ŋaza nu.

³⁷ Ƃɔvɛlaale faa ta nɛpɛ gɛ lɛ ga faa ƃaalii Gala zeea.”

³⁸ Meele ɣɛni sa ma, “Wɛlɛ! Gà ga de maliɣii yaa lii‐ɣɛɛ nu. È ɣɛ velei nɔ è boga la, ƃe ba é ɣɛ ŋɛ na gàazu.” Gala ta ɣeelai ziɣi sa kóba é li.

Meele laalini Ɛleezebɛ ma

³⁹ Na maziɛ su Meele wu ziɣini é li Ɛleezebɛ wɔ vɛ ga gaazu‐ƃadi gizi zui na zu. É liini Juda lai ta zu.

⁴⁰ É lɛɛni Zɛkɛ‐lɔiya na pɛlɛi wu é laali Ɛleezebɛ ma.

⁴¹ Tei Ɛleezebɛ é Meele na daali‐ma woi mɛnini, duuyɛ̃gi lɛɛni kpɔ̃ɔ kúu zu. Ɛleezebɛ yii laa ʋegɛi ɣɛ sa ga Gala baa ŋinɛgi.

⁴² É boni sa ga woo wala yíɛ ɣɛ Meele ma, “Tuuyiɛ ɣa yìɛ ŋazaa zaama! Tuuyiɛ ɣa nui nii ma è vaazu kaazu!

⁴³ Zɛƃɛi é kɛɛ nii yìɛ ɣɛ gàazu? Na ɣa ga màliɣii dee vaa ga é laali mà.

⁴⁴ Toku ge zei ga yà laali‐ma woi loa nɔ gùi zu duuyɛ̃gi é kùu zu é lɛ kpɔ̃ɔ ga kuu‐zu‐nɛɛ.

⁴⁵ Tuuyiɛ ɣa ŋaza nui nii ma é siɣia ga gaama ga fai niitiɛ te wuloni de maliɣii la é te wo ma ta leve ma.”

Gala daa‐maa‐lɛɛ wui Meele tooni

⁴⁶ Meele ɣɛni tea, “Daa‐maa‐lɛɛ wala ɣa wosu ga de maliɣii zii zu,

⁴⁷ kuu‐zu‐nɛɛ yìɛ wulo nà ki‐gaa‐ziɛi zu Gala maʋaa zu nii é ga bàlo nui.

⁴⁸ Ƃɔvɛlaale é ɣi gaa zia maa yii velei ma, nài gè ga zéea lii‐ɣɛɛ nui. Wɛlɛ! É ziɣi sa zai ŋɛ ni ma é li ga tuo, nu pɛ ka tìli ga nui tuuyiɛ má.

⁴⁹ Toku ge zei ga nui nii kée ɣaa ƃai é faa ƃakpa wala ɣɛɛ bɛ̀. Tɔwɔ ná daa‐zeigi maa wuovɛ.

⁵⁰ Ná gaazu‐maa‐wõi‐ɣai ɣa nuitiɛ ʋaa ma ta luo bá ŋetea li ŋetea va.

⁵¹ É gaa‐ƃai lɛɛ ga wokogi. Niitiɛ te ƃɔɔ ʋaa wɔɔlɔi te ɣaazu é ta leʋei yɛga te yiitiɛ zu é te zu yɛzɛ.

⁵² É kee‐ɣaa‐ƃaa vea wuloa ta masa kpɔkpɔgi ɣa é te vile, niitiɛ te loai bu é natiɛ lama ta lɛ te lo‐suvɛtiɛ ʋaa ma.

⁵³ Niitiɛ pulu te ma é te vilea ga ŋɛni vagɔ, niitiɛ te ga kpɛtɛ vea é natiɛ leve te li ga wuu zu yãka.

⁵⁴ É ƃɔga ná tii‐ɣɛɛ nui Yezɔi va ki‐too vele ma ná maa‐wõi‐ɣaa‐wo fai zu.

⁵⁵ Na ɣa ga velei é ƃɔɛni la de mama gwɔlɔni pɔ. É ki‐to boni ga yíɛ Eeƃɔlɔhɛ̃ɛ ɣaazu‐maa‐wõi ɣa é vɛɛ manu zuwui va wɔlɔ‐wɔlɔ ta wɔlɔ‐wɔlɔ.”

⁵⁶ Meele kɛɛni sa Ɛleezebɛ va ga ɣalo saagɔ é gale ma é li wɔ taa zu.

Bataize‐ɣɛɛ Jɔ̃ ɣaa ʋai

⁵⁷ Siɛgi ziitini sa ga Ɛleezebɛ laa yii. É zɛba sa é zunu luu ɣa.

⁵⁸ Síi yɔ̃wɔitiɛ vɛɛ káa yɔ̃wɔitiɛ va te mɛnini ga de maliɣii gaazu‐maa‐wõi ɣaa ga kpakpaa. Te vɛɛ sa Ɛleezebɛ va ta tiɛni te kuu‐zu‐nɛɛ wulo.

⁵⁹ Foloi dɔsava kelei ma, te vaani ga te lopoi zei kpoto ma. Te ɣɛni wõi ɣɛɛzu te dáa zei ga Zɛkɛlɔiya, na ɣa ga nii é ɣɛni ga kéea na daa‐zeigi.

⁶⁰ Kɛ̀ dée ɣɛni tea, “Ƃa! Dáa ɣa ga Jɔ̃.”

⁶¹ Te ɣɛ dée ma, “Nà laa‐zeigi lɛ wo mazii ta nɛpɛ ba.”

⁶² Te zɛba sa te ƃɔɛ kéea Zɛkɛlɔiya wɔ ga yee ƃeɣa tiɛ gaa zaɣa daa‐zeigi ma é wõini te lopoi lìli da.

⁶³ É zɛba sa é te ɣaa zaɣa kɛ kɔlɔ wele faa ma. É ponɛ ma mawoi ga, “Ná daa‐zeigi ɣa ga Jɔ̃.” É vilini te pɛ te ma ga ki‐gaa‐ziɛ.

⁶⁴ Nà ɣɛɛni ƃɔɔ nɔ dáa leve nɛgi wu ziɣi é ƃɔɛ sa yíɛ Gala daa maa lɛ.

⁶⁵ Duo vilini sa te zii yɔ̃wɔitiɛ ɣaazɔ ma. Te ɣɛni faa wosu yíɛ vile fai nii ɣaazɔ va gizi zui wɔlɔ‐kɔlɔ ma ɣaali Yudiiya yui ʋaa va.

⁶⁶ Tɔwɔ taitiɛ ɣaazɔ te te mɛnini te te laa‐zu ɣɛɛni yii zu tiɛ ɣɛ tea, “Lopoi nii ɣa vaazu ɣɛɛzu mu ga nu zɛƃɛ mazii?” Toku ge zei ga de maliɣii yee ɣɛni máʋaa va.

Zɛkɛlɔiya na Gala daa woo‐wo fai

⁶⁷ Lopoi keea Zɛkɛlɔiya yii laa ʋegɛi ɣɛ ga Gala baa ŋinɛgi yíɛ sa Gala daa woo wo yíɛ ɣɛ tea,

⁶⁸ “Kaze lɛ de maliɣii Gala ma nii é ga Yezɔitiɛ ta Ɣalagi. Toku ge zei ga é vaa ná numaitiɛ vɛ é te wũ maa wo.

⁶⁹ É gaa‐ƃaa nu wu ziɣia balolai ʋaa ma de ʋaa ma ná tii‐ɣɛɛ nui Deeve na pɛlɛi wu.

⁷⁰ É kɛɛni è ɣɛ velei é puuni la dáa woo‐wo bea maa wuaitiɛ la wɔlɔ.

⁷¹ É nii ɣɛɛni ga de wulo de wɔɔ yɔ̃wɔitiɛ ya de wulo wɔnɔ niitiɛ ɣaazɔ ya te zilia ga diɛ.

⁷² Na ɣa ɣɛɛ na gaazu‐maa‐wõi‐ɣaa ʋai é de mama gwɔlɔni ki toni la é nà ɣɛ. Na ɣa ɣɛɛ na kígi yɛ deʋe maa wuai zu é daani de ya.

⁷³ Na ɣa ga koto‐levei na é boni Eeƃɔlɔhɛ̃ɛ ya

⁷⁴ ga é ʋa bu de ya, tei tɔwɔ da wulo sa de wɔɔ yɔ̃wɔitiɛ ya, diɛ tii ɣɛ bɛ́ duo ʋaa mɛ lɛ ɣɛ ba.

⁷⁵ Da ɣɛ kɛɛzu gáazu maa‐wuo ŋeteai zu diɛ kɛ tele‐bo tuoi zu da ŋeteai ɣaazɔ zu.

⁷⁶ Yài è ga lopoi, Galagi nii é ŋɛni pɛ maazu ta è lili ga dáa woo‐wo nu. Toku ge zei ga yà li de maliɣii yee luo è ná pelei ɣavele ƃɛtɛ.

⁷⁷ Yà balolai maɣele‐ɣele fe ná numaitiɛ ya ta ʋaa yowũitiɛ zu‐ʋaa‐yɛ fai zu.

⁷⁸ Nii ɣa ɣɛ da Ɣalagi na sɛ‐sɛ‐bo maa‐wõi‐ɣaa‐wogai zaala zu. Gela ɣa bo na de va, gela‐bogai ƃɔɔ wulo ga de maazu vele

⁷⁹ ga é ŋada wodoai ʋe niitiɛ ya te zeini kpidii zu te zeini saa maa niinigi wu, towaa pele wulo ga diɛ ga de li ga zii‐laa velei zu vele.”

⁸⁰ Lopoi wɔɔlɔni sa sú ƃaa ná ki‐gaa‐ziɛi zu. É yɛni kpooʋei zu é yɛsu ná kui ziiti ga máʋaa wulo kɛnɛ ma Yezɔitiɛ ɣaazu.